Elastan materiał – właściwości, zastosowanie, jak prać?

Elastan to syntetyczne włókno poliuretanowe, które potrafi rozciągnąć się do 500% pierwotnej długości i wrócić do wyjściowego kształtu. Ubrania z jego dodatkiem pierz w temperaturze maksymalnie 30°C, najlepiej na lewej stronie, bez wybielaczy i silnych detergentów. W artykule wyjaśniamy właściwości, popularne mieszanki i zasady pielęgnacji tego materiału.

Czym jest elastan?

W klasyfikacji materiałów odzieżowych elastan należy do włókien syntetycznych o charakterze poliuretanowym. Powstaje z kauczuku, w którym poliuretan stanowi 85% składu. Włókno nie występuje naturalnie, lecz w całości powstaje w wyniku procesów chemicznych prowadzonych w warunkach przemysłowych.

Historia tworzywa sięga 1958 roku, kiedy opracowano je w laboratoriach amerykańskiej firmy DuPont. W pierwszym okresie wykorzystywane było w przemyśle wojskowym, a dopiero później trafiło do masowej produkcji tekstylnej. Obecnie spotyka się je pod nazwami handlowymi spandex oraz lycra, przy czym lycra to zastrzeżony znak towarowy.

Pod względem budowy chemicznej materiał jest segmentowanym poliuretanem. Do produkcji nici wykorzystuje się izocyjaniany i glikole, które po przędzeniu tworzą bardzo elastyczne pasmo. Ze względu na śliską strukturę nici ten syntetyk praktycznie nie występuje samodzielnie – niemal zawsze stanowi dodatek do bawełny, poliestru, wiskozy, wełny lub innych włókien.

W podobnej grupie znajdują się elastomultiester oraz mniej znany dorlastan – włókna o zbliżonej funkcji, lecz nieco innej strukturze chemicznej.

Jakie właściwości ma elastan?

O właściwościach decyduje przede wszystkim zdolność do ogromnego wydłużania, a następnie powrotu do pierwotnej formy. To właśnie odróżnia ten materiał od sztywniejszych syntetyków, które są trwałe, ale nie zapewniają tak dużej swobody ruchu.

Elastan może zwiększyć swoją długość do 500% pierwotnego wymiaru, a po ustaniu naprężenia wraca do poprzedniego kształtu bez trwałego odkształcenia.

Jakie zalety ma elastan?

Najważniejszą zaletą jest elastyczność. Dzięki niej odzież dobrze dopasowuje się do sylwetki, pozwala na pełny zakres ruchu i nie odkształca się po zdjęciu. W praktyce wystarczy już 2–10% dodatku, by tkanina zyskała wyraźnie lepszą sprężystość.

Włókno podnosi też trwałość wyrobów. Materiał mniej się gniecie, nie mechaci się tak łatwo i lepiej znosi wielokrotne pranie. Jest lekki, cienki i szybko schnie, co doceniają producenci odzieży sportowej, bielizny oraz strojów kąpielowych. Nowoczesne dzianiny z elastanem lepiej przepuszczają powietrze niż pierwsze syntetyki z lat 50.

Jakie wady ma elastan?

Głównym ograniczeniem jest niska higroskopijność. Samo włókno słabo wchłania wilgoć, dlatego w odzieży o wysokiej zawartości elastanu ciało może szybciej się pocić. Problem maleje, gdy nici stanowią tylko niewielki procent mieszanki z bawełną, wiskozą lub wełną.

Ten syntetyk jest wrażliwy na temperaturę i działanie wybielaczy. Zbyt gorąca woda, suszenie mechaniczne lub kontakt z ogniem niszczą strukturę nici i powodują trwałą utratę sprężystości. Syntetyk topi się pod wpływem wysokiej temperatury, dlatego na metkach pojawia się ostrzeżenie o trzymaniu ubrań z dala od ognia.

Osoby o bardzo wrażliwej skórze rzadko zgłaszają podrażnienia, jednak w przypadku wystąpienia świądu warto wybierać tkaniny z przewagą naturalnych włókien.

Z jakimi materiałami łączy się elastan?

Ten syntetyk rzadko bywa używany jako samodzielna tkanina – znacznie częściej trafia do mieszanek. Jego zadaniem jest poprawa elastyczności, sprężystości i odporności na gniecenie materiałów, z którymi został połączony.

Mieszanka 95% bawełny i 5% elastanu jest jednym z najpopularniejszych połączeń w odzieży codziennej. Bawełna odpowiada za miękkość, chłonność i przewiewność, a dodatek syntetyku ogranicza gniecenie, chroni kolor przed blaknięciem i sprawia, że materiał lepiej trzyma krój. Nawet 2% tego składnika poprawia dopasowanie jeansów, koszul czy bielizny.

Z kolei 95% poliestru i 5% elastanu to mieszanka często spotykana w odzieży sportowej, legginsach, sukienkach i nowoczesnych garniturach. Poliester zapewnia trwałość, szybkie schnięcie i odporność na ścieranie, natomiast elastyczna domieszka zwiększa swobodę ruchów oraz wygodę noszenia.

Poza bawełną i poliestrem włókno łączy się z wiskozą, mikromodalem, jedwabiem oraz wełną. Tkaniny wełniane z dodatkiem elastycznym mniej się gniotą i lepiej układają się na sylwetce, dlatego stosuje się je w marynarkach i garniturach. W tańszych produktach pojawia się też akryl, zwykle w połączeniu z innymi syntetykami.

Alternatywą dla elastanu bywają tkaniny ze skręconymi przędzami, tkaniny wełniane lub jedwab. Zapewniają one sprężystość i dobre dopasowanie, chociaż nie mają tak dużej rozciągliwości. Wśród syntetyków zbliżoną funkcję pełni elastomultiester, który wyróżnia się większą odpornością na pranie.

Jak prać ubrania z elastanem?

Trwałość ubrań z domieszką elastanu w dużej mierze zależy od prania i suszenia. Niewłaściwa pielęgnacja najczęściej prowadzi do utraty elastyczności, zniekształceń i pękania włókien.

Podstawowa zasada pielęgnacji elastanu jest prosta: pierz w chłodnej wodzie, nie używaj wybielaczy i unikaj wysokiej temperatury podczas suszenia oraz prasowania.

W jakiej temperaturze prać odzież z elastanem?

Bezpieczna temperatura prania wynosi maksymalnie 30°C. Wyższa temperatura osłabia poliuretanowe nici i może prowadzić do trwałego rozciągnięcia materiału. Najlepiej wybierać program do tkanin delikatnych lub syntetyków z obniżoną prędkością wirowania.

Podczas prania ubrań z elastanem przestrzegaj kilku zasad:

• pierz odzież na lewej stronie,
• stosuj łagodne detergenty bez wybielaczy,
• nie mocz ubrań zbyt długo,
• nie stosuj silnych środków chemicznych ani płynów zmiękczających o agresywnym składzie.

Jak suszyć i prasować materiał z elastanem?

Najlepiej suszyć odzież w pozycji poziomej, z dala od grzejników i bezpośredniego światła słonecznego. Suszenie mechaniczne w suszarce bębnowej nie jest zalecane, ponieważ gorące powietrze niszczy strukturę nici. Jeśli materiał wymaga prasowania, ustaw żelazko na najniższą temperaturę i prasuj przez bawełnianą ściereczkę.

Nie wyżymaj ubrań zbyt intensywnie – mocne skręcanie potrafi trwale zdeformować dzianinę. Nadmiar wody lepiej odcisnąć ręcznikiem. Odzież z dużą domieszką elastanu przechowuj złożoną na półce, a nie na wieszaku, aby zapobiec wyciągnięciu.

Czego unikać przy praniu elastanu?

Przede wszystkim unikaj temperatury powyżej 30°C, wybielaczy oraz silnych detergentów przeznaczonych do tkanin odpornych. Kontakt z ogniem i gorącymi powierzchniami również trwale uszkadza włókna. Wybierając program prania, zrezygnuj z długiego wirowania i automatycznego suszenia.