Wiskoza – co to jest i jakie ma właściwości?

Wiskoza to włókno sztuczne pochodzenia roślinnego, które powstaje z przetworzonej celulozy drzewnej. W praktyce łączy przewiewność zbliżoną do bawełny z miękkością przypominającą jedwab, choć w czystej postaci nie jest elastyczna i łatwo się gniecie. Więcej na temat przeczytasz w naszym artykule.

Czym jest włókno wiskozowe i jak powstaje?

To włókno należy do grupy włókien sztucznych pochodzenia roślinnego. W przeciwieństwie do poliestru i poliamidu nie pochodzi z polimerów petrochemicznych, lecz z naturalnej celulozy drzewnej. Surowiec najczęściej pozyskuje się z drzew iglastych, takich jak sosna czy świerk, a także z bambusa lub eukaliptusa. Gotowy materiał zawdzięcza swoje cechy zaawansowanej obróbce chemicznej, ale jego baza pozostaje naturalna.

Proces technologiczny rozpoczyna się od rozdrobnienia masy drzewnej i wyodrębnienia pulpy drzewnej. Następnie do pulpy dodaje się ług sodowy i dwusiarczan węgla. W wyniku tych reakcji powstaje sól sodowa ksantogenianu celulozy, którą umieszcza się w wodnym roztworze zasady sodowej. Tak przygotowana masa przędzalnicza przechodzi przez dysze przędzalnicze, a kolejnym etapem jest kąpiel chemiczna z użyciem kwasu siarkowego. Dzięki temu formują się włókna wiskozowe, które po wypłukaniu i wysuszeniu można przekształcić w przędzę.

Początki tego włókna sięgają 1855 roku, gdy szwajcarski chemik Georges Audemars uzyskał je po raz pierwszy. Nazwa upowszechniła się dzięki późniejszym badaczom, a pierwsza komercyjna produkcja ruszyła w 1905 roku.

Jakie właściwości ma wiskoza?

Tkaniny i dzianiny wiskozowe cenione są przede wszystkim za komfort kontaktu ze skórą. Bywają porównywane do jedwabiu, bawełny czy lnu, a czasem nazywane sztucznym jedwabiem ze względu na połysk i gładkość.

Różnice między wybranymi materiałami przedstawia poniższe zestawienie:

Czy ten materiał oddycha i chłonie wilgoć?

Jedną z najważniejszych cech tego włókna jest przewiewność. Przepuszcza powietrze podobnie do naturalnych tkanin roślinnych, dlatego ubrania z niego sprawdzają się w upały. Dodatkowo dobrze pochłania wilgoć, a pot nie przywiera do skóry tak mocno jak przy poliestrze.

Właściwości higroskopijne są na tyle duże, że w niektórych zastosowaniach przewyższają bawełnę. Materiał bywa lekki i przyjemnie chłodny, dlatego pojawia się w odzieży sportowej oraz pościeli na ciepłe noce.

Czy wiskoza się rozciąga?

Czyste włókno nie ma właściwości elastycznych. Dopiero dodatek elastanu, poliamidu lub innych włókien syntetycznych sprawia, że odzież staje się rozciągliwa i lepiej dopasowuje się do ciała. W tkaninach, w których znajduje się 4% elastanu, sprężystość jest zdecydowanie wyższa niż w materiale bez domieszek.

Ten materiał w formie dzianiny zachowuje się inaczej niż w formie tkaniny. Ze względu na splot dzianina wiskozowa potrafi się delikatnie naddać i wrócić do pierwotnego kształtu, natomiast tkanina wiskozowa pozostaje raczej mało podatna na rozciąganie.

Czyste włókno wiskozowe nie wykazuje elastyczności – odzież zachowuje fason, ale przy doborze rozmiaru lepiej kierować się realnymi wymiarami ciała, chyba że skład zawiera elastan.

Czy ten materiał się gniecie?

Podatność na zagniecenia to jedna z częściej wymienianych wad. Materiał potrafi miąć się podobnie jak len, choć zagniecenia zwykle daje się usunąć żelazkiem lub parownicą. Mniejszą skłonność do mięcia wykazuje dżersej wiskozowy i dzianina wiskozowa.

Producenci często łączą to włókno z poliestrem, aby ograniczyć gniecenie i zwiększyć trwałość. Taka mieszanka zachowuje jeszcze sporą przewiewność, ale staje się bardziej odporna na odkształcenia.

Do czego wykorzystuje się ten materiał?

Elastyczność produktów i szeroki wybór splotów sprawiają, że materiał trafia do wielu części garderoby oraz tekstyliów domowych. W przemyśle odzieżowym chętnie sięga się po niego ze względu na miękki chwyt, ładne drapowanie i zdolność przyjmowania trwałych, nasyconych barw.

W zależności od gramatury i wykończenia potrafi przypominać jedwab, bawełnę albo wełnę. To pozwala projektować z niego zarówno lekkie bluzki i sukienki, jak i cieplejsze swetry z dzianiny. Niewielki udział tego włókna pojawia się niekiedy obok szlachetnego kaszmiru, aby zmiękczyć strukturę dzianiny.

Najczęściej powstają z niego:

• koszule, podkoszulki i bielizna,
• spodnie, marynarki i podszewki garniturów,
• sukienki, bluzki i kombinezony,
• pościel, poszewki, narzuty, dywaniki, zasłony i obrusy,
• odzież sportowa oraz ręczniki kąpielowe.

W marynarkach i garniturach częsta bywa mieszanka z przewagą poliestru, na przykład 33% wiskozy, 66% poliestru i 1% elastanu. Taki skład ogranicza gniecenie, poprawia elastyczność i zachowuje przyjemny chwyt.

Warto dodać, że omawiany materiał jest też wegański, ponieważ nie wymaga użycia surowców odzwierzęcych. Z tego powodu bywa wybierany przez osoby unikające jedwabiu lub wełny.

Jak dbać o ubrania z tego włókna?

Delikatne włókna wymagają przemyślanej pielęgnacji, szczególnie podczas prania i suszenia. Mokry materiał staje się cięższy i bardziej podatny na odkształcenia, dlatego trzeba obchodzić się z nim ostrożniej niż z bawełną.

Temperatura prania odzieży z tego włókna powinna mieścić się w przedziale 30–40°C, a prasowania nie powinna przekraczać 100°C – najlepiej po lewej stronie materiału.

Jak prać i suszyć ten materiał?

Najlepsza temperatura prania to 30–40°C, a program dobieraj do tkanin delikatnych. Unikaj długiego namaczania i mocnego wirowania, bo mokre włókna łatwo się rozciągają. Suszenie warto prowadzić na płasko, z dala od kaloryfera i ostrego słońca.

Jeśli pierzesz ręcznie, nie wykręcaj materiału na siłę. Nadmiar wody lepiej odsączyć, delikatnie dociskając ubranie ręcznikiem.

Jak prasować i przechowywać?

Prasowanie wykonuj w temperaturze 90–100°C, najlepiej po lewej stronie i przez cienką tkaninę ochronną. Parownica sprawdzi się równie dobrze, a przy okazji zmniejsza ryzyko przypalenia delikatnej powierzchni.

Do przechowywania lekkich sukienek i koszul wybieraj wieszaki, aby uniknąć ciasnych zgięć. Dzianinowe swetry układaj płasko na półce, dzięki czemu zachowają kształt.

Czy wiskoza jest bezpieczna dla skóry i środowiska?

Ze względu na roślinne pochodzenie celulozy materiał uznaje się za przyjazny dla skóry. W praktyce jest hipoalergiczny, rzadziej powoduje podrażnienia niż szorstka wełna i dobrze sprawdza się u osób z wrażliwą cerą. Wiskoza bambusowa bywa dodatkowo opisywana jako antybakteryjna i przeciwgrzybiczna.

Pod względem ekologii wypada lepiej niż typowe tworzywa sztuczne, ponieważ nie pochodzi z polimerów ropy naftowej i łatwiej ulega rozkładowi. Trzeba jednak brać pod uwagę, że klasyczny proces chemiczny wymaga wody i środków chemicznych, dlatego odpowiedzialna produkcja ma znaczenie.